Ο Λευκός Λύκος που πρόδωσε την αγέλη

Ρωσια, Μόσχα
Νικολάι

ΣΗΜΕΡΑ. ΧΤΥΠΗΣΑ ΕΝΑ ΤΑΤΟΥΑΖ στο μέρος της καρδιάς, τον αγκυλωτό σταυρό με τον αετό. Στέκομαι μπρο­στά στον καθρέφτη γυμνός από τη μέση και πάνω και κάνω το χαιρετισμό ξανά και ξανά. Χτυπώ με τη γροθιά το στέρ­νο μου κι απλώνω το χέρι και την παλάμη μπροστά. Τον κέρ­δισα αυτόν το χαιρετισμό. Όταν πατούσα τον μπάσταρδο τον Καυκάσιο στο κεφάλι μέχρι να τα τινάξει έξω από τη Βλαντιμίρσκαγια. Με τον Ιβάν, τον Σάσα, τον Αλεξάντερ, τον Ντιμίτρι, τον Γκέοργκ. Εντυπωσιάστηκαν τόσο πολύ που μου ’πανε να ετοιμάσω τις λεπτομέρειες, για να μπω επίση­μα στην ομάδα. Θα περπατάω με ανοιχτό πουκάμισο κι όλοι θα ξέρουν τι πιστεύω και ποιος είμαι από το σήμα στο στέρ­νο. Θα βοηθήσω να καθαρίσει η πατρίδα μου.

Η Ρωσια για τους Ρώσους.

Είμαστε οι Λευκοί Λύκοι.

Όταν πατούσα τον Καυκάσιο ένιωθα μια δύναμη που τί­ναζε τις φλέβες στο κεφάλι μου. Σαν να πολεμούσα για την πατρίδα μου. Περνούσε κόσμος και κανείς δε σταμάτησε. Γιατί νιώθουν ασφαλείς μαζί μας. Γιατί διώχνουμε τη σαβούρα. Πέρυσι ο Αλεξάντερ δικάστηκε επειδή μαχαίρωσε έναν αράπη - και τον άφησαν ελεύθερο. Όλοι είναι με το μέ­ρος μας. Ανήκω στη Σλαβική Συμμαχία, λέω από μέσα μου ξανά και ξανά.

Αυτοί είναι η οικογένειά μου.

Σ’ αυτή τη χώρα ζουν Ρώσοι.

Ψόφα, γουρούνι. Μαύρε, κίτρινε σκατιάρη. Λευκή δύναμη.

Δε φοράμε καν κουκούλες. Στις εκτελέσεις κάποιοι φο­ρούν. Από σεβασμό στην παράδοση, όμως, όχι από φόβο.

Ξυρίζω το κεφάλι μου. Το περνάω με την ψιλή μηχανή. Έχει ωραίο σχήμα και είναι ολόλευκο.

Η συνάντησή μας είναι σ’ ένα δάσος δυο ώρες μακριά από τη Μόσχα. Παίρνω το τρένο. Χιονίζει πολύ, το δάσος εί­ναι άσπρο. Είμαστε τριάντα και ανήκουμε στην ομάδα κρού­σης "Λεγεώνα".

Βεβαιωνόμαστε ότι είμαστε όλοι εδώ και κάνουμε μια σειρά.

Τ’ αδέρφια μου καλωσορίζουν εμάς τους καινούριους και βγάζουν λόγο.

—                 Δόξα στο ρωσικό λαό.

—                 Να ψοφήσουν οι αλλοεθνείς.

Λευκά μου αδέρφια.

Με καλούν να προχωρήσω μπροστά, να φιλήσω τη σημαία και να παλέψω φιλικά με έναν άλλο νέο Λεγεωνάριο. Τον ξέρω γιατί πάμε στο ίδιο σχολείο. Βγάζω τη μπλούζα μου, φοράω τα γάντια και τον πλησιάζω. Το σήμα στο στήθος μου με καίει και μου δίνει δύναμη. Ο Λεγεωνάριος μου χαμογε­λάει. Ανταποδίδω. Ρίχνουμε μερικές μπουνιές.

 Μετά κάποιος φέρνει έναν άντρα δεμένο χειροπόδαρα. Φοράει κουκούλα στο πρόσωπο. Από ένα κλαδί κρεμούν ένα σκοινί, στο τέλος του κάνουν μια θηλιά. Φέρνουν ένα καφάσι και το βάζουν από κάτω. Τον ανεβάζουν. Τον έχω μπροστά μου. Κοιτάζω τα παπούτσια του. Το μεγάλο δάχτυλο του πο­διού του έχει τρυπήσει το παπούτσι και σχεδόν κρέμεται.

Ακούγονται ύμνοι... Ακούγονται λέξεις... Φυσική εξό­ντωση... Πίστη στο αίμα και στη γη μου... Το ρωσικό αίμα εί­ναι ζεστό... Η νέα φυλή θα επιβάλει την τάξη... Αγέλη λευ­κών φίλων...

Γαμώτο, αυτό το δάχτυλο το ξέρω. Αυτά τα παπούτσια τα ξέρω. Τι σκατά;

Κάποιος κλοτσάει το καφάσι. Ο κρεμασμένος τινάζεται αριστερά και δεξιά, τα πόδια του κουνιούνται σαν να τα ’χει πάρει ένας τρελός αέρας. Οι υπόλοιποι χειροκροτούν.

Ξαφνικά το κεφάλι μου κρυώνει.

Χυμάω κι αρπάζω το καφάσι, το ξαναβάζω στη θέση του, σκαρφαλώνω πάνω και σηκώνω το σώμα του άντρα που σπαρταράει ακόμα. Βγάζω από την τσέπη μου το σουγιά, κόβω το σκοινί και το σώμα σωριάζεται κάτω και βήχει.

Ο αγκυλωτός σταυρός λες και τρυπάει τη σάρκα και περ­νάει στην καρδιά μου.

Δεν ξέρω τι μου συμβαίνει, κρυώνω, κρυώνω πολύ, γο­νατίζω και ξερνάω. Το χιόνι λιώνει από το ζεστό εμετό. Γυ­ρίζω στο πλάι και βλέπω τους Λευκούς Λύκους να με κοι­τούν. Μ’ έχουν περικυκλώσει και με κοιτούν. Τα δόντια τους γυαλίζουν. Είμαι μπερδεμένος. Προσπαθώ να πω το τρα­γούδι μας.

—                 Σκουλήκια  Καυκάσιοι, πούστηδες  Τσετσένοι, σκουπίδια μαύροι, πίθικ..., ουρλιάζω κι ένα νέο κύμα ξερατού ανεβαί­νει στο στόμα μου. Οι Λύκοι με πλησιάζουν κι άλλο και κά­νουν έναν κύκλο γύρω μου.

—                 Είσαι πολύ ξεφτίλας, γρυλίζουν.

—                 Τι χέστης, λέει ο Γκέοργκ, αυτό δε θα περάσει έτσι.

—                 Την έχεις βάψει, προδότη.

Φεύγουν ένας  ένας  φτύνοντας και μ’ αφήνουν δίπλα στον άντρα που βήχει ακόμα. Τρίβοντας το πρόσωπό του στο χιόνι έχει βγάλει την κουκούλα και με κοιτάζει.

— Νικολάι; λέει…

Ξαπλώνω ανάσκελα στο χιόνι. Λευκές τούφες χιονιού προσγειώνονται στο στόμα μου. Έτσι ξαπλωμένος ακούω τα ουρλιαχτά των λύκων που απομακρύνονται…

 -----------------------------------------------------------

Η Ρωσια παρουσιάζει έξαρση του νεοφασισμού. Εκατο­ντάδες μετανάστες, άντρες, γυναίκες και παιδιά, ξυλοκοπούνται, βασανίζονται και εκτελούνται από ομά­δες νεοφασιστών που αυτοαποκαλούνται «Λεγεωνά­ριοι» και ανήκουν στην οργάνωση «Σλαβική Συμμαχία» (SS). Οι ποινές που επιβάλλει το δικαστήριο στους νεοφασίστες δεν είναι αντάξιες των πράξεων τους.

-------------------------------------------------------------- 

Το διήγημα  είναι παρμένο απο το βιβλίο της Ελένης Κατσαμά με τίτλο "ΚΟΣΜΟΔΡΟΜΙΟ"

[Εκδ. Παττάκη 2010]

Αξίζει να πάρετε το βιβλίο και να το χαρίσετε σαν δωρο σε κάποιον έφηβο ώστε να έρθει σε επαφή με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν άλλοι νέοι στην ίδια ηλικία σε διάφορες περιοχές του κόσμου.
Όλες οι ιστορίες βασίζονται στην καθημερινή ρουτίνα κάποιων ανθρώπων στις διάφορες γωνιές του κόσμου.

Η δύναμη των Φοιτητικών Κινημάτων

Καταρχήν το παρακάτω άρθρο θα πρέπει κανείς να έχει την υπομονή και το θάρρος να τελειώσει την ανάγνωσή του. Ουσιαστικά τεστάρει το πόσο "κοινωνικά υπεύθυνος" είναι. Το πόσο θέλει να λέγεται καταρχήν ενεργός φοιτητής και κατ' επέκταση ενεργός ΠΟΛΙΤΗΣ!
Η λέξη Πολίτης είναι πολύ βαριά, γιατί για να χαρακτηριστεί κάποιος έτσι πρέπει να ξέρει να διεκδικεί τα δικαιώματά του. Πρέπει να ξέρει πότε είναι η ευκαιρία να πάρει την τύχη της ιστορίας και της ζωής στα χέρια του και όχι απλά να μεταβιβάσει την ευθύνη στους "άλλους".

Πρόσφατα είχα μια συζήτηση για τις φοιτητικές εκλογές της καστοριάς η οποία με προβλημάτισε πολύ. Συνομιλούσα με μια φοιτήτρια του ΤΕΙ Δημοσίων Σχέσεων η οποία ήταν απαγοητευμένη με το αποτέλεσμα των φοιτιτικών εκλογών στο συγκεκριμένο ΤΕΙ. Ας δούμε πρώτα το πλαίσιο στο οποίο έγιναν αυτές οι εκλογές. Το φαβορί ήταν η ΔΑΠ/ΝΔΦΚ ενώ απο τις υπόλοιπες τρείς παρατάξεις η ΠΑΣΠ φαινόταν διαλυμένη η ΣΑΠ μια έντονη παρουσία και η Πανσπουδαστική ΚΣ μια ανεξάρτητη και απρόβλεπτη δύναμη.
Τελικά νικήτρια αναδείχθηκε η ΔΑΠ/ΝΝΔΦΚ με πολύ μεγάλη διαφορά.
Ο προβληματισμός έγγειτε στο πώς γίνεται μια παράταξη η οποία πρόσκειτε στο κυβερνών κόμμα και η οποία απο την μία δηλώνει ότι είναι ενάντια στο σχέδιο "Αθηνά" που προωθεί η τρέχουσα κυβέρνηση αλλά αντιφατικά απο την άλλη χρησιμοποιείτε η νίκη της απο την κυβέρνηση ώστε να δηλώσει κάποια στιγμή ότι "οι φοιτητές τελικά αποφάσισαν δημοκρατικά ΝΑΙ στο σχέδιο "Αθηνά" που προωθούμε,αφού ψήφισαν την φοιτητική παράταξή μας" να βγαίνει νικήτρια με τόσο μεγάλη διαφορά.
Η εξήγηση του αποτελέσματος έχει δυο παραμέτρους:
1.) Οι φοιτητές της ΔΑΠ/ΝΔΦΚ έχουν θολωμένη αντίληψη απο το "αίσθημα της νίκης" που διακατέχει κάθε οπαδό ο οποίος εντάσεται σε μια ομάδα. Οι μάζες δυστυχώς λειτουργούν "συναισθηματικά" [βλεπε Ψυχολογία των Μαζών -Gustave LeBon-]. Ο πιο έξυπνος ή ψύχραιμος οπαδός που διατηρεί την κρίση του μέσα στη μάζα εξισώνει τη συμπεριφορά του με τον πιο παρορμητικό. Έτσι οι μάζες είναι ικανές για τις πιο ηρωικές πράξεις ή για τις μεγαλύτερες καταστροφές. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ακόμα και ένας ΔΑΠίτης που είχε αντιληφθεί την αντίφαση λειτούργησε όπως κάποιος που απλά ήθελε να νικήσει η παράταξή του για λόγους γοήτρου.

2.) Οι αναποφάσιστοι φοιτητές δέν έδωσαν την δέουσα βαρύτητα σε μια ψηφοφορία η οποία ουσιαστικά ορίζει το μέλλον των επαγγελματικών τους δικαιωμάτων. Απλά δεν πήγαν να ψηφίσουν γιατί θεώρησαν ότι με την δικιά τους ψήφο δεν πρόκειτε να αλλάξει τίποτα σε ένα "σάπιο σύστημα" που είναι άξιο περιφρόνησης και απαξίωσης. Με την συμπεριφορά τους όμως ουσιαστικά κατέληξαν να αναπαράγουν αυτό το ίδιο "σάπιο σύστημα"..!

Δεν θα επεκταθούμε εδώ στους "σκοτεινούς" τρόπους με τους οποίους προσεγγίζονται οι φοιτητές να ψηφίσουν που βασίζονται είτε στην υλική ανταμοιβή (πάρτυ,εξυπηρετήσεις,σημειώσεις), είτε στον έμμεσο εκβιασμό (ανεύρεση εργασίας σε φοιτητές που έχουν οικονομικά προβλήματα,πέρασμα μαθημάτων με αθέμιτους τρόπους).
Άλλωστε οι τρόποι αυτοί αποτελούν απλά ενδείξεις και δέν είναι εύκολο πάντα να αποδειχθεί η διαφθορά των φοιτητικών παρατάξεων που συνδέονται άμεσα με συμφέροντα κομμάτων.

Θα απευθυνθούμε κυρίως στους αναποφάσιστους φοιτητές για να δείξουμε την δύναμη που είχαν ιστορικά κάποια φοιτητικά κινήματα τα οποία αλλάξαν σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική πραγματικότητα. Μέσα στα πανεπιστήμια ζυμώνονται ιδέες και ωριμάζουν σε "δημοκρατία".
Είναι ένα μικρό μάθημα "κοινωνικής υπευθυνότητας" ή για ποιό λόγο η συμμετοχή μας σε ένα φοιτητικό (και κατ' επέκταση κοινωνικό) κίνημα είναι σημαντική και πρέπει να ψάχνει κανείς πολύ πώς και πού θα συμμετάσχει.

 Οι Φοιτητικές Εξεγέρσεις του 1968

Το 1968 αναφέρεται συνήθως ως "η χρονιά της φοιτητικής εξέγερσης". Ήταν πράγματι μια χρονιά φοιτητικών διαμαρτυριών,διαδηλώσεων και καταλήψεων σε όλο το κόσμο: στο Δυτικό Βερολίνο,τη Νέα Υόρκη και το Χάρβαρντ,στη Βαρσοβία και την Πράγα, στο Λονδίνο και το Παρίσι,στη πόλη του Μεξικού και στη Ρώμη. Όμως αυτή η χρονιά δεν ήταν μόνο χρονιά φοιτητικής εξέγερσης. Ήταν η χρονιά που έφτασε στο απόγειό της η εξέγερση των μάυρων της Αμερικής, η χρονιά του μεγαλύτερου πλήγματος που δέχθηκε το στρατιωτικό κύρος των ΗΠΑ (Βιετνάμ), της αντίστασης στα Ρώσικα στρατεύματα (στην Τσεχοσλαβακία), της μεγαλύτερης γενικής απεργίας στην παγκόσμια ιστορία (στη Γαλλία), της απαρχής ενός κύματος εργατικών αγώνων που θα συγκλόνιζαν την Ιταλική κοινωνία για επτά χρόνια και της απαρχής της λεγόμενης "Αναταραχής" στη Βόρεια Ιρλανδία. Οι φοιτητικοί αγώνες ήταν σύμπτωμα της σύγκρουσης ευρύτερων κοινωνικών δυνάμεων, μολονότι οι φοιτιτικοί αγώνες θα αλληλεπιδρούσαν με μερικές απο αυτές τις κοινωνικές δυνάμεις και θα τις επηρέαζαν.

Σήμερα η κοινωνική κατάσταση στην Ελλάδα (και όχι μόνο) αν και διαφορετική μπορεί να αντλήσει πολλά κοινά με την τότε περίοδο.Έχουμε αναβίωση του ρατσισμού,οικονομικούς πολέμους,γενικευμένες απεργίες σε πολλά σημεία του κόσμου,τεράστια ανισότητα πλούτου μεταξύ των χωρών και μείωση της δημόσιας σφαίρας που μάλιστα πλασάρεται και σαν φιλοσοφία ανάπτυξης του κοινωνικού επιπέδου.
Θα αναφερθούμε σε μερικές μόνο απο τις φοιτητικές εξεγέρσεις και θα αφήσουμε σαν "εργασία" τις υπόλοιπες στον αναγνώστη,για να τεστάρει μόνος του το ερευνητικό του πνεύμα και να αναλογιστεί την κοινωνική του ευθύνη.

Στη Βρετανία,στην αρχή του Β' Παγκοσμίου πολέμου υπήρχαν μόνο 69.000 φοιτητές, το 1964 αριθμούσαν σχεδόν 300.000. Η οικονομική ανάπτυξη επέφερε επίσης μια ποιοτική αλλαγή στη σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού. Ενώ στο παρελθόν ο φοιτητικός πληθυσμός προερχόταν στη συντριπτική του πλειοψηφία απο την άρχουσα τάξη,κατέληξε να αποτελείτε κυρίως απο παιδιά της μεσαίας τάξης και σε μικρότερο βαθμό της εργατικής. Τα πανεπιστήμια όπου σπούδασαν οι περισσότεροι φοιτητές ήταν μεγάλα, κατασκευασμένα με στερεοτυπο σχεδιασμό και συγκέντρωναν πολυάριθμους φοιτητές, με τρόπο παρόμοιο με εκείνο των εργατών στους χώρους εργασίας. Οι διαμαρτυρόμενοι φοιτητές στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας παραπονιόνταν ότι τα πανεπιστήμια ήταν σαν "εργοστάσια γνώσης".


Οι φοιτητές βρίσκονταν σε αυτά τα μέρη για 3 ή 4 χρόνια και στη συνέχεια κατευθύνονταν σε πολύ διαφορετικούς ταξικούς προορισμούς στην ευρύτερη κοινωνία. Οι συνθήκες όμως κάτω απο τις οποίες φοιτούσαν μπορούσαν να δημιουργήσουν μια κοινότητα,ικανή να τους οδηγήσει σε συλλογική δράση. Τα ίδια αποτελέσματα είχαν και οι ευρύτερες ιδεολογικές εντάσεις. Αυτές οι ιδεολογικές εντάσεις εμφανίζονταν συμπυκνωμένες σε ένα περιβάλλον όπου χιλιάδες νέοι άνθρωποι, ως φοιτητές της κοινωνιολογίας, της Λογοτεχνίας, της Ιστορίας και των Οικονομικών,χρειάζονταν να αφομοιώνουν και να διατυπώνουν ιδεολογικά θέματα.

Ζητήματα που διατύπωνε η ευρύτερη κοινωνία μπορούσαν να πάρουν εκρηκτικές διαστάσεις στα πανεπιστήμια. Έτσι, για παράδειγμα, οι φοιτητικοί αγώνες στο Βερολίνο διογκώθηκαν όταν η αστυνομία σκότωσε έναν διαδηλωτή στη διάρκεια της επίσκεψης του δεσποτικού σάχη του Ιράν. Στις ΗΠΑ αναπτύχθηκαν φοιτητικές διαδηλώσεις λόγω της φρίκης του πολέμου στο Βιετνάμ και σε αλληλεγγύη με τους αγώνες των μαύρων. Στη Πολωνία εξελίχθηκαν μέσα απο τις διαμαρτυρίες για την φυλάκιση αντιφρονούντων και στη Τσεχοσλαβακία στο πλαίσιο της αντιπολίτευσης εναντίων της Ρωσικής κατοχής.

Αγώνες που ξεκινούσαν για φοιτητικά ζητήματα σύντομα γενικεύονταν σε ζητήματα που αφορούσαν την κοινωνία συνολικότερα. Αυτό φάνηκε εντυπωσιακά στη Γαλλία. Οι αρχές αντέδρασαν σε κάποιες περιορισμένες διαμαρτυρίες για τις συνθήκες φοίτησης κλείνοντας το πανεπιστήμιο στο Παρίσι και στέλνοντας την αστυνομία. Όλο και περισσότεροι φοιτητές,λόγω της αστυνομικής βίας συμμετείχαν στις διαμαρτυρίες, μέχρις ότου τη "νύχτα των οδοφραγμάτων" (10/05/1968) κατάφεραν και εκδίωξαν την αστυνομία απο ολόκληρη της αριστερή όχθη της πόλης. Το κίνημα αυτό κατέληξε να συμβολίζει στη Γαλλία ολόκληρη την αντίθεση στην απολυταρχική εξουσία του ΝτεΓκολ και την προθυμία του να καταστέλει απεργίες και διαδηλώσεις με αστυνομική βία. Οι συνδικαλιστές κάλεσαν σε 24ωρη γενική απεργία στις 13 Μαϊου και έμειναν έκπληκτοι απο την συμμετοχή των εργαζομένων. Την επόμενη μέρα εργάτες κατέλαβαν το εργοστάσιο Sud Aviation στη Νάντη. Ο ΝτεΓκολ τελικά κατάφερε να βάλει τέλος στον αναβρασμό όταν έπεισε τα συνδικάτα υποσχόμενος αυξήσεις σε μισθούς και βουλευτικές εκλογές..

Ίσως σας θυμίζει λίγο και το δικό μας,ελληνικό πολυτεχνείο ή τις πρόσφατες διαδηλώσεις για τον θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου.. Τα φοιτητικά κινήματα μπορούν να αλλάξουν πολλά πράγματα.
Γι αυτό φοιτητάκο πέρα απο τα πάρτι και τις υποσχέσεις των παρατάξεων, καλό είναι να σηκώνεσαι απο το κρεβάτι σου και την κρεπάλη και να πηγαίνεις να ψηφίσεις, ψάχνοντας προσεκτικά και ανοιχτόμυαλα αυτό που βοηθά όχι μόνο την πάρτυ σου,αλλά τους φοιτητές που ήταν πρίν απο σένα και τους φοιτητές που θα έρθουν μετά απο εσένα στις διεκδικήσεις σου..
Και πρώτα απ'όλα μάθε να ανακαλύπτεις τις αντιφάσεις στις απόψεις των παρατάξεων και όχι να τις υπηρετείς πιστά,όπως και πολλές φορές αυτό που εκπροσωπούν μέσα στα πανεπισήμια μολύνοντάς τα με κομματικές σκοπιμότητες...

Αν έφτασες να διαβάσεις μέχρι εδώ,θεωρώ πως υπάρχει ελπίδα. Αλλιώς σάπισε στο "σάπιο σύστημα" που αναπαράγεις. Καληνύχτα!

[Ιστορική Πηγή: Chris Harman "Λαϊκή Ιστορία του Κόσμου]

Εθνικισμός

Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να ερευνήσουμε πώς καλλιεργείτε η ιδέα του εθνικισμού και τις κοινωνικές επιπτώσεις του. Μπορεί άραγε σήμερα,μετά τις εμπειρίες με τους Ναζί ο σύγχρονος πολιτισμός να αναγεννήσει ξανά από τις στάχτες του τον φασισμό;

Καταρχήν ας δούμε πως ορίζεται αυτό το ιδεολόγημα που αποκαλείτε “εθνικισμός” και θα προσπαθήσουμε να το αποσυνδέσουμε από την έννοια του έθνους. Υπάρχει μια σύγχυση των εννοιών αυτών που θα πρέπει να ξεκαθαριστεί. Ο όρος “εθνικισμός” αναφέρεται σε ένα σύνολο πεποιθήσεων για το έθνος. Κάθε έθνος μπορεί να έχει διάφορες απόψεις σχετικά με τον χαρακτήρα του. Απόψεις που συχνά παίρνουν τη μορφή πολιτικών διαφορών.

Ορισμένοι βλέπουν το έθνος στο οποίο ανήκουν ως πρόμαχο των ατομικών ελευθεριών,ενώ άλλοι μπορεί να θυσιάσουν τις ελευθερίες τους για χάρη της ασφάλειας. Κάποιοι μπορεί να θεωρούν ευπρόσδεκτους τους μετανάστες στηρίζοντας πολιτικές που διευκολύνουν την πολιτογράφησή τους ενώ άλλοι μπορεί να είναι εχθρικοί απέναντι στο φαινόμενο της μετανάστευσης, άλλες φορές πάλι οι πολιτικές αφορούν θρησκευτικές πεποιθήσεις που θα πρέπει ή δεν θα πρέπει να λατρεύονται από κάποιο έθνος.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν κριτήρια με τα οποία κοινωνικές ομάδες διαφοροποιούνται σε “αυτοί” και “εμείς”. Κάποιο ανθρώπινο σύνολο εναντιώνεται σε κάποιο άλλο σχεδόν από την αρχή της ανθρώπινης ιστορίας και το φαινόμενο συνεχίζει να υπάρχει ακόμα και σήμερα.

πχ. Οι Τσετσένοι και οι Ουκρανοί θεωρούν τους λαούς τους διαφορετικούς από τους Ρώσους, οι Κούρδοι διαχωρίζουν τον εαυτό τους από τους Ιρακινούς και τους Τούρκους. Οι Ταϊβανέζοι αναζητούν την διαφορετικότητά τους από την Κίνα . Οι Σλοβάκοι και οι Τσέχοι χώρισαν σχηματίζοντας ξεχωριστά εθνικά κράτη. Κάποιοι θεωρούν ότι το Κασμίρ δεν είναι μέρος της Ινδίας κλπ.

Τα έθνη αναδύονται μέσα στο χρόνο ως αποτέλεσμα ποικίλων ιστορικών διεργασιών. Όλα τα έθνη έχουν κάποιες πρόδρομες ιστορικές μορφές, είτε μιλάμε για φυλές, είτε για πόλεις κράτη, είτε για βασίλεια. Για την δόμηση ενός έθνους είναι σημαντικές οι μνήμες οι οποίες αφορούν τις προγενέστερες αυτές μορφές κοινωνικής οργάνωσης.. Το δομικό αυτό συστατικό του χρόνου- όταν δηλαδή μια ορισμένη προσέγγιση του παρελθόντος διαμορφώνει ένα μέρος του παρόντος- είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των εθνών και αποκαλείτε “χρονικό βάθος”.

Οι μνήμες του παρελθόντος διαμορφώνουν, επίσης, μέρος της εικόνας που έχει ένας άνθρωπος για τον εαυτό του στο παρόν. Καθώς η διάνοια και το πνεύμα του ατόμου αναπτύσσονται μέσα σε διαφοροποιημένους κοινωνικούς χώρους, όπως η οικογένεια και οι εκπαιδευτικοί θεσμοί, το άτομο έρχεται σε επαφή με τις παραδόσεις της κοινότητάς του. Το παιδί πχ. μαθαίνει την εθνική γλώσσα και το νόημα του ανήκειν σε ένα συγκεκριμένο έθνος μέσα από το νόμο και το έθιμο. Οι παραδόσεις αυτές ενσωματώνονται σιγά σιγά και γίνονται μέρος του εαυτού του. Η κοινωνική πραγματικότητα που δημιουργείτε με τις σχέσεις των ατόμων που μοιράζονται τον ίδιο γεωγραφικό χώρο ή μιλάνε μια κοινή γλώσσα εκφράζεται με τον όρο “συλλογική συνείδηση” .

Όταν τα άτομα αυτά μετέχουν στις ίδιες κοινωνικές παραδόσεις και εκλαμβάνουν τον εαυτό τους ως διαφορετικό από τα άτομα που δεν μετέχουν, τότε υφίστανται μια κοινή πίστη σε ένα συλλογικό αυτοπροσδιορισμό, μια ιδιαίτερη κουλτούρα δηλαδή, η οποία καλείτε “συλλογική αυτοσυνείδηση”.

Πολλές φορές η διαδικασία αυτοκατανόησης περιστρέφεται γύρω από το γεγονός της γέννησης σε ένα συγκεκριμένο “έδαφος”. Με τον τρόπο αυτό συσχετίζει κανείς τον εαυτό του με άλλους ανθρώπους που γεννήθηκαν στο ίδιο “έδαφος”, ακόμη κι αν η γέννησή τους έλαβε χώρα πολύ πριν τη δική τους γέννηση. Σε αυτή τη περίπτωση υφίσταται ένας λαός δομημένος με όρους γεωγραφίας του οποίου η ύπαρξη, κατά την άποψη των ατόμων που τον αποτελούν, έχει διάρκεια στο χρόνο: Το μόρφωμα αυτό αποκαλείτε έθνος..

Πιο συχνά όμως η πίστη στη συνέχεια του έθνους αφορμάται από την υποτιθέμενη καταγωγή της εθνικής συλλογικότητας από κάποιους κοινούς προγόνους, όπως η συλλογική πίστη των αρχαίων Ισραηλιτών στη κοινή καταγωγή από τον Αβραάμ, η πίστη των Ιαπώνων στη κοινή καταγωγή απο τον πρώτο Ιάπωνα Αυτοκράτορα, η πίστη των Ρουμάνων στην καταγωγή από τους αρχαίους Δάκες ή στην περίπτωση της Κίνας ,η πίστη στην ύπαρξη της φυλής των Χάν. Συνήθως η πίστη στη καταγωγή στερείτε ιστορικής βάσης, όμως δεν παύει να είναι φαινόμενο που επαναλαμβάνεται μέσα στην ιστορία.

Η διαίρεση του κόσμου σε δυο αντιμαχόμενα στρατόπεδα -το έθνος μας απο τη μια πλευρά και όλα τα υπόλοιπα έθνη απο την άλλη- και η πεποίθηση οτι τα άλλα έθνη αποτελούν εχθρό εκφράζει, σε αντίθεση με τον πατριωτισμό, την ιδεολογία του εθνικισμού.

Ο εθνικισμός αποκηρύσσει τη διαφορετικότητα και αποπειράται να εξαφανίσει όλες τις διαφορετικές κοινωνικές απόψεις και συμφέροντα για χάρη του ενός και μοναδικού οράματος σχετικά με το πώς είναι ένα έθνος και πώς θα πρέπει να γίνει στο μέλλον.

Ο Γαλλικός εθνικισμός για παράδειγμα, θα μπορούσε να περιγραφεί με βάση την αντίληψη ότι καλός Γάλλος είναι εκείνος ο μισεί καθετί Αγγλικό ή Γερμανικό και καθένας που δεν συμμορφώνεται με την αντίληψη αυτή δεν είναι αληθινό μέλος του Γαλλικού έθνους.

Πώς καθορίζεται όμως στη πράξη η ιδιότητα του πολίτη που ανήκει σε κάποιο έθνος?

Τα κριτήρια αυτά δεν είναι σταθερά και ένα παράδειγμα είναι οι νόμοι για την πολιτογράφηση των μεταναστών οι οποίοι αλλάζουν συχνά.

Ορισμένες φορές η ιδιότητα του μέλους ενός έθνους απονέμεται σε εκείνους που γεννιούνται από γονείς που είναι ήδη αναγνωρισμένα μέλη του εν λόγω έθνους,άλλες φορές πάλι απονέμεται σε εκείνους που γεννιούνται μέσα στα γεωγραφικά όρια τα οποία θεωρούνται εθνική επικράτεια.

Στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με την “εθνοτική” αντίληψη του έθνους (ethnic), ενώ στη δεύτερη περίπτωση με την “αστική-πολιτική” (civic) αντίληψη.

Η “αστική-πολιτική” αντίληψη είναι περισσότερο πιθανό να αποτελέσει βάση για πολιτικές ισονομίας και ελευθερίας γιατί όλοι όσοι γεννιούνται μέσα στην γεωγραφική επικράτεια του έθνους-κράτους θεωρούνται μέλη του, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη γλώσσα ή τις θρησκευτικές πεποιθήσεις αυτών ή των γονέων τους. Στην πράξη βέβαια αυτή η θεωρητική διάκριση δεν ισχύει ποτέ απόλυτα περιλαμβάνοντας ένα μείγμα και των δυο εκδοχών αναλόγως κιόλας αν το έθνος έχει υπάρξει έθνος αποστολής ή έθνος υποδοχής μεταναστών σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή της ιστορίας του, Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζει κανείς ότι όλα τα έθνη είναι υποκείμενα σε αλλαγές.

Τα όρια του εθνικού εδάφους δεν είναι ποτέ απλά γεωγραφικά. Είναι συνήθως οριοθέτες της γεωγραφίας των παραδόσεων που περνούν από γενεά σε γενεά. Εδώ μπορούμε να επεκταθούμε λίγο φιλοσοφικά στον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο θεωρεί “δική του” μια δομή τόσο εκτεταμένη όσο το έθνος. Ο John Locke στο έργο του “Δεύτερη πραγματεία περί διακυβέρνησης (1690)” υποστήριζε ότι όταν κάποιος δημιουργεί ή κατέχει ένα υλικό αντικείμενο, το αντικείμενο αυτό θεωρείτε δικό του εφόσον μέρος του εαυτού του έχει περάσει σε αυτό εξαιτίας του κόπου που κατέβαλε για να το δημιουργήσει ή να το αποκτήσει. Ο κόπος αυτός είναι που νομιμοποιεί το δικαίωμα της περιουσίας.

Ο Steven Grosby του οποίου οι απόψεις αναπαράγονται σε αυτό το εδάφιο το πάει παραπέρα θέλοντας να αποδείξει ότι στο μέτρο που ένα αντικείμενο αποτελεί μέρος του δημιουργού του γίνεται παράγοντας και σχέσεων συγγένειας.

Όταν κάποιος αποκτά ένα αντικείμενο μεταβιβάζοντας μέρος του εαυτού του σε αυτό, το συγκεκριμένο γεγονός αποτελεί εμπειρία έκτασης του εαυτού του στον υλικό κόσμο. Το γεγονός αυτό λαμβάνει χώρα σε δυο επίπεδα:

1. Στο επίπεδο της υλικής δημιουργίας του αντικειμένου (πχ το κτίσιμο ενός σπιτιού ή η καλλιέργεια μιας έκτασης γής) και
2. Στο επίπεδο του “στοχασμού” για το αντικείμενο αυτό που περιλαμβάνει τις σημασίες που του αποδίδονται και το καθιστά σημείο αναφοράς στη μνήμη.

Φυσικά ότι είναι καρπός ανθρώπινης προσπάθειας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και παράγοντας για να διαμορφωθούν σχέσεις συγγένειας. Μόνο ότι είναι χρήσιμο για τη διατήρηση της ζωής ή τουλάχιστο θεωρείτε έτσι έχει πιθανότητες. Το πιο σημαντικό είναι η σχέση των γονιών με το παιδί. Καθώς το παιδί είναι μέρος του εαυτού των γονιών, θεωρείτε προέκτασή τους και συνεπώς δικό τους. Αυτό δημιουργεί και μια προφανή σχέση συγγένειας αφού μεταβιβάζεται η ίδια η ζωή. Στόχος είναι η δημιουργία μιας νέας ζωής. Στη νέα αυτή ζωή δεν κληροδοτούνται μόνο τα βιολογικά χαρακτηριστικά άλλα και τα πολιτισμικά,δηλαδή οι παραδόσεις τους. Η ενσωμάτωση των συγκεκριμένων παραδόσεων στην αυτο-εικόνα του παιδιού επιτρέπει την επέκταση της συγγένειας πέραν των ορίων της οικογένειας, καθώς αναγνωρίζονται σχέσεις με εκείνους που μοιράζονται ή μοιράζονταν στο παρελθόν τις παραδόσεις αυτές.

Στην περίπτωση των εθνών,το αντικείμενο στο οποίο κάποιος έχει μεταβιβάσει μέρος του εαυτού του και ως αποτέλεσμα θεωρείτε δικό του, δεν είναι κάποιο άτομο αλλά μια άψυχη γή. Η γή όμως θεωρείτε σημαντική για την διατήρηση και αναπαραγωγή της ζωής, τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και της οικογένειάς του καθώς και για την ευρύτερη κοινότητα στην οποία ανήκει.

Όπως το σπίτι ή η καλλιέργεια της γής, προστατεύει και συντηρεί τη ζωή δημιουργώντας ένα αίσθημα ασφάλειας και οικειότητας, η ίδια σημασία αποδίδεται και στην πατρίδα (γή των πατέρων) ή μητρίδα (motherland).

Καθώς ένα παιδί μεγαλώνει το αίσθημα της οικειότητας που του παρέχει το πατρικό σπίτι και ο περιβάλλον χώρος, ενσταλάζεται σε αυτό η αντίληψη ότι είναι μέλος της οικογένειας και του έθνους. Αυτό γίνεται μέσα από τα έθιμα (όπως τον τρόπο ντυσίματος ή το φαγητό), την γλώσσα και τους νόμους της χώρας που του εξασφαλίζουν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας (προστατεύει πχ την γή του, αλληλοκαλύπτοντας έτσι τον συναισθηματικό δεσμό με ένα κομμάτι γής και τον συναισθηματικό δεσμό με το έθνος), προάγοντας δηλαδή τον “πατριωτισμό”.

Αναγκαίος παράγοντας για τη διαμόρφωση γεωγραφικά προσδιορισμένων σχέσεων καταγωγής είναι η “παρερμηνεία της ιστορίας” όπως παρατήρησε ο Ernest Renan πρίν απο εκατό και πλέον χρόνια. Ποιά είναι όμως η σημασία της “παρερμηνείας της ιστορίας” στην απόπειρα κατανόησης της εθνικότητας;

Ας πάρουμε 3 παραδείγματα που μια περίεργη ιστορία έχει βασίσει πάνω της την δημιουργία ενός έθνους:

Στη Σρι Λάνκα κατά την παράδοση, ο Βούδας (=πεφωτισμένος) την επισκέφτηκε τρεις φορές και την απελευθέρωσε απο τους παραδοσιακά υπερφυσικούς και μοχθηρούς κατοίκους, τους “Γιάκας”, εξαγνίζοντας ολόκληρη τη νησιωτική περιοχή και μετατρέποντάς την σε βουδιστικό γεωγραφικό χώρο. Έτσι δημιουργήθηκε μια σχέση ανάμεσα στους Σιναλέζους και τον Βουδισμό. Σήμερα στη Σρι Λάνκα υπάρχουν ιεροί τόποι και ναοί σε όλη την έκταση του νησιού που επιβεβαιώνουν την παράδοση ενώ φυλάσσεται η κλείδα του Βούδα, υπάρχει ένα απολιθωμένο ίχνος που αποδίδεται στον Βούδα και το σημαντικότερο ένας ναός όπου φυλάσσεται ένα δόντι του Βούδα.

Ανάμεσα στις παραδόσεις των αρχαίων Ισραηλιτών,βρίσκει κανείς την πίστη πως η Χαναάν, η Γη της Επαγγελίας, δεν θα ανήκε στους ίδιους επειδή την κατείχε ο μυθικός γίγαντας Νεφθαλιείμ. Ωστόσο ο Μωυσής διαβεβαίωσε τους Ισραηλίτες πως όλη η περιοχή θα περάσει στη δική τους κατοχή επειδή ο Ιαχβέ (ο Θεός), θα τους οδηγήσει σε μάχη, εκπληρώνοντας έτσι την υπόσχεση του Θεού τους προς τον υποτιθέμενο πρόγονο του Ισραήλ, τον Αβραάμ

Τέλος, η Πολωνική ιστορική αφήγηση του Βινσέντυ (Wincenty) τον 13ο αιώνα μ.Χ. Παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα του Στανίσλαου (Stanislaw), ενώ είχε διαμελιστεί και διασκορπιστεί στη γεωγραφική περιοχή που αποτελούσε την Πολωνία, ενώθηκε εκ θαύματος, όπως ακριβώς το έθνος θα αναγεννάτο, όταν ο εδαφικός χώρος θα ενοποιούνταν.

Σε αυτά τα παραδείγματα μπορεί κανείς να παρατηρήσει πως υπάρχουν μύθοι ή δοξασίες χωρίς κανένα εμπειρικό θεμέλιο,οι οποίοι όμως συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας γεωγραφικής εικόνας μέσα στο χρόνο. Το κατορθώνουν θεμελιώνοντας (αυθαίρετα) μια σχέση ανάμεσα στις πραγματικές ιστορικά κοινωνίες που προϋπήρξαν με την δράση των “θεών”. Έτσι αποδεικνύεται η μοναδικότητα μιας γεωγραφικής κοινότητας που διακρίνεται από άλλες γεωγραφικές σχέσεις. Το αρχαίο Ισραήλ διαφοροποιείτε από την Αίγυπτο ή η Πολωνία από τη Γερμανία. Αυτές οι πεποιθήσεις δεν περιορίζονται μόνο στις κοινωνίες του απώτερου παρελθόντος,αλλά και στο σχηματισμό των σύγχρονων εθνών.

Ο ιστορικός Ντέλμερ Μπράουν (Delmer Brown) είχε παρατηρήσει πως καθιστούμε τους μύθους πιο ιστορικούς και τα πραγματικά γεγονότα πιο μυθικά..

Δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει πως η Δημοκρατία, ως τρόπος λήψης αποφάσεων, δεν ευνοεί την σταθερότητα ενός έθνους ως γεωγραφικής κοινότητας, ακριβώς επειδή αναγνωρίζει νομικά δικαιώματα και δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής στη πλειοψηφία του λαού. Αν θεωρήσουμε τις σύγχρονες αντιλήψεις για την ιδιότητα του πολίτη ως κριτήριο για την ύπαρξη ενός έθνους , αμέσως κλονίζεται το έθνος ως γεωγραφική σχέση συγγένειας.

Οι θρησκείες ιστορικά πάντα είχαν έναν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και την συνοχή ενός έθνους. Τα έθνη χρησιμοποιούν τις θεότητες ως “εργαλεία” προστασίας του γεωγραφικού τους χώρου. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ίσως είναι η θεά Αθηνά,προστάτιδα της αρχαίας Αθήνας. Οι αρχαίες θρησκείες ήταν παγανιστικές επί το πλείστον. Η παράδοση αυτή πέρασε μέσα από το χρόνο και στις σύγχρονες μονοθεϊστικές θρησκείες. Η πίστη σε έναν οικουμενικό θεό επιδιώκει την ενότητα του ανθρώπινου είδους,όχι όμως και την διακριτότητα των εθνών. Ένας “παγκόσμιος” θεός δεν μπορεί να μοιραστεί σε πολλά έθνη, με αποτέλεσμα τα έθνη να εφευρίσκουν τρόπους προκειμένου να διεκδικούν τον οικουμενικό θεό, ως “δικό τους” θεό, και να προστατεύσουν τις σχέσεις γεωγραφικής και πολιτισμικής συγγένειας . Έτσι υπάρχουν πολλά παραδείγματα “οικειοποιήσης” ενός θεού που καθιστά το έθνος ως “προστατευόμενο” ή “εκλεκτό”

σε σχέση με τα υπόλοιπα, μέσα από ιστορικές παραποιήσεις και δοξασίες.

Η κοινωνική αυταπάτη βασιλεύει πάνω σε όλα τα συσσωρευμένα ερείπια του παρελθόντος. Οι μάζες ποτέ δεν δίψασαν για αλήθειες. Μπροστά στο “προφανές” που τις δυσαρεστεί, μεταστρέφονται και θεοποιούν την πλάνη, αν η πλάνη τις θέλγει. Αυτός που ξέρει να εξαπατά τις μάζες, γίνεται εύκολα ο κύριός τους. Αυτός που προσπαθεί να τις απαλλάξει από τη πλάνη είναι πάντα το θύμα τους.

Οι μάζες εντυπωσιάζονται κυρίως από εικόνες, λέξεις και σύμβολα. Οι λέξεις, αν τις μεταχειριστεί κανείς με τέχνη διαθέτουν τη μυστηριώδη δύναμη που τους απέδιδαν παλιά οι μύστες της μαγείας. Προκαλούν μέσα στη ψυχή των όχλων τις πιο τρομερές ταραχές,αλλά και ξέρουν να τους καθησυχάζουν. Η δύναμη των λέξεων βρίσκεται στις εικόνες που ανακαλούν και δεν έχουν σχέση με την πραγματική τους σημασία. Το νόημα κάποιων λέξεων είναι ασαφές και άσχημα καθορισμένο. Αυτό όμως είναι που πολλές φορές έχει την μεγαλύτερη επίδραση στις μάζες. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα με τους όρους: Δημοκρατία, Σοσιαλισμός,Ισότητα,Ελευθερία κλπ. Συνθέτουν ποικίλες ασυνείδητες επιθυμίες και την ελπίδα της πραγμάτωσής τους.

Ο κύκλος της ζωής ενός λαού, ενός έθνους, είναι νομοτελειακός. Περνά από την βαρβαρότητα στον πολιτισμό κυνηγώντας ένα όνειρο,μετά παρακμάζει και πεθαίνει,όταν τούτο το όνειρο χάνει τη δύναμή του.

Ξεκινάει με έναν κονιορτό ανθρώπων,διαφορετικής προέλευσης. Συγκεντρώνεται απ' τις συγκυρίες των μεταναστεύσεων,των εισβολών και των κατακτήσεων. Με διαφορετικές καταγωγές, με γλώσσες και πεποιθήσεις, αυτοί οι άνθρωποι έχουν ως μόνο κοινό δεσμό τον νόμο κάποιου αρχηγού. Σιγά σιγά ο χρόνος εκπληρώνει το έργο του. Η ταυτότητα του περιβάλλοντος,οι ανάγκες μιας κοινής ζωής δρουν αργά. Η συγκέντρωση ανόμοιων ομάδων αρχίζει να συστέλλεται και δημιουργείτε μια φυλή, δηλαδή μια συνάθροιση που έχει χαρακτήρες και αισθήματα κοινά,τα οποία η κληρονομικότητα θα τα σταθεροποιήσει προοδευτικά. Η μάζα έχει γίνει ένας λαός και αυτός ο λαός θα μπορέσει να βγει από την βαρβαρότητα.

Δε θα βγει όμως τελείως από αυτή,παρά μόνο όταν, μετά από μακροχρόνιες προσπάθειες ,αγώνες και αναρίθμητες επανεκκινήσεις, θα έχει αποκτήσει ένα ιδανικό. Δεν έχει σημασία η φύση αυτού του ιδανικού. Είτε αυτό είναι η λατρεία της Ρώμης. Η δύναμη της Αθήνας. Ο θρίαμβος του Αλλάχ ή σήμερα η συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρκεί όλα τα άτομα των φυλών που απαρτίζουν το έθνος να διαμορφώσουν μια ενότητα αισθημάτων και σκέψεων.

Τότε είναι που μπορεί να γεννηθεί ένας καινούριος πολιτισμός, με τους θεσμούς, τις πεποιθήσεις και τις τέχνες του.

Όμως αφού ασκήσει τη δημιουργική του δράση, ο χρόνος αρχίζει το έργο της καταστροφής, απο το οποίο δεν ξεφεύγουν ούτε οι θεοί,ούτε οι άνθρωποι. Έχοντας φτάσει σε ένα ορισμένο επίπεδο δύναμης και πολυπλοκότητας, ο πολιτισμός σταματά να μεγαλώνει, και αφού πλέον δεν μεγαλώνει είναι καταδικασμένος να παρακμάσει γρήγορα.

Αυτή η αναπόδραστη ώρα του γήρατος σημαδεύεται πάντα από την εξασθένιση του ιδανικού που υποστήριζε την “ψυχή” του λαού,την “ψυχή” της φυλής. Στο μέτρο που αυτό το ιδανικό ωχριά, όλα τα θρησκευτικά, πολιτικά ή κοινωνικά οικοδομήματα που εμπνεύστηκε αρχίζουν να κλονίζονται.

Με τον προοδευτικό αφανισμό του ιδανικού της, η φυλή χάνει την συνοχή της,την ενότητα και τη δύναμή της. Το άτομο μπορεί να αναπτύσσει την προσωπικότητα και την ευφυΐα του, όμως ο συλλογικός “εγωισμός” της φυλής έχει αντικατασταθεί από μια υπερβολική ανάπτυξη του ατομικού εγωισμού. Αυτό που αποτελούσε έναν λαό, μια ενότητα, ένα συνασπισμό καταλήγει να γίνει μια συγκέντρωση ατόμων δίχως συνοχή και τα οποία διατηρούν τεχνητά, για κάποιον καιρό ακόμα τις παραδόσεις και τους θεσμούς τους. Είναι τότε που χωρισμένοι από τα συμφέροντά τους, μη γνωρίζοντας πια να κυβερνήσουν τους εαυτούς τους ,οι άνθρωποι ζητούν να κατευθύνονται ακόμα και στις πιο μικρές τους πράξεις.

Στο τέλος,με την οριστική απώλεια κάθε παλαιού ιδανικού η φυλή, ο λαός, το έθνος, καταλήγει πάλι σε έναν κονιορτό απομονωμένων ανθρώπων και γίνεται πάλι αυτό που ήταν στην αφετηρία του: μια μάζα. Ο πολιτισμός δεν έχει πια καμιά σταθερότητα και πέφτει στην εξουσία όλων των συγκυριών. Εκεί μπορεί να καλλιεργηθεί ένας νέος εθνικισμός μαζεύοντας ξανά κάποια άτομα κάτω από έναν κοινό αρχηγό που θα τα κουμαντάρει όπως θέλει, σύμφωνα με τις δικές του επιδιώξεις και συμφέροντα. Ο όχλος είναι βασιλιάς και οι βάρβαροι προχωρούν..

Οι μάζες είναι ικανές για φόνους,για εμπρησμούς και για όλα τα είδη των εγκλημάτων, είναι επίσης το ίδιο ικανές για πράξεις θυσίας και αφιλοκέρδειας. Είναι κυρίως πάνω στο άτομο μέσα στη μάζα που δρα κανείς, όταν επικαλείται αισθήματα δόξας, τιμής, θρησκείας και πατρίδας.. Μόνο οι μάζες είναι ικανές για μεγάλη αφοσίωση και για μεγάλη αφιλοκέρδεια. Πόσες μάζες σφαγιάστηκαν ηρωικά για πίστεις και ιδέες που μόλις καταλάβαιναν! Οι μάζες που κάνουν απεργίες τις κάνουν περισσότερο για να υπακούσουν σε μια εντολή, παρά για να πετύχουν μια αύξηση μισθού. Το προσωπικό συμφέρον σπάνια είναι ένα ισχυρό κίνητρο για τις μάζες , ενώ συνιστά το σχεδόν αποκλειστικό κίνητρο του μεμονωμένου ατόμου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι εύπιστοι, εφόσον οι αιτίες των πραγμάτων παραμένουν γι αυτούς μυστικές και άγνωστες. Μπορεί να εξαπατήσει κανείς τις μάζες είτε λέγοντας ψέματα που φοβίζουν και σκορπούν τον τρόμο είτε λέγοντας ψέματα που εμψυχώνουν και γεμίζουν φλόγα την καρδιά,και τα δυο εξαιρετικά χρήσιμα όταν χρησιμοποιούνται όπως αρμόζει.

Το ψεύδος πετά ενώ η αλήθεια έρπει ανάμεσά του.

Και οι εποχές που ζούμε μοιάζουν επικίνδυνες. Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά είναι και κρίση αξιών,κρίση των θεσμών ίσως και κρίση της ίδιας της Δημοκρατίας.

Όλο αυτό το σκηνικό θυμίζει την εποχή λίγο πριν τον Β” παγκόσμιο πόλεμο.

Τι είχε γίνει τότε;

Το Τέλος των ψευδαισθήσεων (Δεκαετία του '30)

Η οικονομική κρίση του 1929 είχε διαλύσει την δυναμική της ειρήνης. προκαλώντας οικονομικό πόλεμο, πολιτικές εντάσεις, εθνικιστικές και ιδεολογικές συγκρούσεις.

Το Μορατόριουμ Χούβερ για τα χρέη του πολέμου, το 1931 καταλήγει στη διάσκεψη της Λοζάννης το 1932 που ακυρώνει τις Γερμανικές επανορθώσεις (είχαν καταβληθεί τα 23 απο τα 132 δισεκατομμύρια), χωρίς όμως να καταργεί τα χρέη των συμμάχων απέναντι στις ΗΠΑ.

Παράλληλα τα σχέδια αφοπλισμού και ευρωπαϊκής ένωσης ναυαγούν το 1931-1932, ενώ εμφανίζονται οι επεκτατικές φιλοδοξίες της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας.

Η επίθεση της Ιαπωνίας στη Κίνα τον Σεπτέμβριο του 1931,η απόσυρσή της απο την Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) το 1933,δείχνει ότι έχει φτάσει μια εποχή της “επίδειξης ισχύος”.

Την ίδια χρονιά η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία σημαίνει το τέλος του συστήματος της συλλογικής ασφάλειας.

Το Μορατόριουμ Χούβερ

Το 1930 το Κογκρέσο των ΗΠΑ είχε εισαγάγει τον δασμό Smoot-Hawley για να περιορίσει τις εισαγωγές. Οι χώρες με χρέη σε δολάριο ήταν αποκομμένες από την αγορά των ΗΠΑ και δεν μπορούσαν να κερδίσουν τα απαραίτητα χρήματα για να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους.

Η κατάσταση δεν βελτιώθηκε όταν ο Πρόεδρος Χούβερ πρότεινε ένα ετήσιο moratorium για όλο το εξωτερικό χρέος της Γερμανίας. Το μορατόριουμ βρήκε αντίσταση τόσο από τη Γαλλία - η οποία επέμεινε στις γερμανικές αποζημιώσεις – όσο και από το Κογκρέσο των ΗΠΑ. Όταν το Κογκρέσο ενέκρινε τελικά το moratorium, τον Δεκέμβριο του 1931 ήταν πολύ λίγο και πολύ αργά.

Το καλοκαίρι του 1931, οι γερμανικές τράπεζες άρχισαν να πέφτουν, προκαλώντας μια πιστωτική κρίση και τεράστια δημόσια πακέτα βοήθειας για να σωθούν μεγαλύτερες τράπεζες. Οι τράπεζες έπρεπε να κλείσουν και η κυβέρνηση αθέτησε την υποχρέωση πληρωμής των χρεών της. Το moratorium του Hoover και η πολιτική δημοσιονομικής επέκτασης από τον διάδοχο του Bruning, τον Von Papen, ήρθαν πολύ αργά: οι χρεοκοπίες και η ανεργία συνέχισαν να αυξάνονται και οι Ναζί κέρδισαν πολιτικό έδαφος.

Οι παραλληλισμοί με την οικονομική κατάσταση που επικρατεί σήμερα είναι τρομακτικοί: η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία πρέπει να ακολουθήσουν μια άγρια πολιτική λιτότητας κάτω από την πίεση των πιστωτριών χωρών και των χρηματοπιστωτικών αγορών, ώστε να μετατρέψουν τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών τους από έλλειμμα σε πλεόνασμα. Και εκείνοι που θα μπορούσαν να βοηθήσουν δεν κάνουν αρκετά: η Γερμανία και οι γερμανοί κεντρικοί τραπεζίτες ζητούν δραστική λιτότητα και δίνουν μόνο αποσπασματική και ανεπαρκή βοήθεια σε αντάλλαγμα - πολύ λίγα, πολύ αργά, τώρα και τότε.

Πολλά θα είχαν κερδηθεί για τη Γερμανία το 1931, εάν οι ΗΠΑ – και η Γαλλία επίσης - είχαν παράσχει την αναγκαία ρευστότητα για τις γερμανικές τράπεζες και την κυβέρνησή. Ίσως η πολιτική ριζοσπαστικοποίηση θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Αλλά οι ΗΠΑ ήταν στη στροφή του απομονωτισμού. Δεν ήθελε να εμπλακεί στις μπερδεμένες ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Σήμερα η Γερμανία παίζει το ρόλο των ΗΠΑ. Τόσο το Κοινοβούλιο όσο και η κυβέρνηση διστάζει να παράσχει την απαραίτητη βοήθεια για τις χώρες σε κρίση..

Βιβλιογραφία απ' όπου πάρθηκαν αποσπάσματα:

Η εποχή μας σε 15 λέξεις: “Εθνικισμός” (Steven Grosby) Ελληνικά γράμματα 2005

Ψυχολογία των μαζών (Gustave Le Bon)

Η τέχνη της πολιτικής ψευδολογίας (Jonathan Swift)

Η ιστορία των διεθνών σχέσεων (Francois-Charles mougel & Severine Pacteau),σελ 76]

Ας γράψω λοιπόν κι εγώ το πρώτο μου κείμενο εδώ να δώ πως διάολο μοιάζει ο αυτή η περίεργη μπλογκοσελίδα..